Alergia – pytania i odpowiedzi

Co powoduje alergie? Objawy. Leczenie.

Wiosna i początek lata, a nawet sam okres letni jest to czas rozkwitu roślinności oraz pylenia. Coraz więcej osób, właśnie w tym okresie boleje z powodu kataru czy piekących i zaczerwienionych oczu. Są to najczęstsze objawy alergii sezonowej. Niestety z roku na rok zwiększa się także ilość osób mających alergię na kosmetyki, zwierzęta, jedzenie a nawet kurz. Jest to niezwykle uciążliwa dolegliwość często nie pozwalająca normalnie funkcjonować.

1. Pojęcie alergii.
Alergia oznacza nadmierną, niekorzystną, nieadekwatną i powtarzalną reakcją układu odpornościowego organizmu na czynniki środowiskowe zwane alergenami. Atopią nazywamy podwyższony stan podatności na alergię.

2. Alergeny – co to takiego?
Alergenami nazywa się substancje, które są w stanie wywołać reakcje immunologiczne. Przeważnie zaliczamy do nich związki, które w przypadku większości ludzi nie powodują żadnych reakcji, są tolerowane i nie stanowią zagrożenia dla zdrowia. Alergeny mogą spowodować wystąpienie niepożądanych objawów a nawet stanowić zagrożenie dla życia, w przypadku kiedy mamy do czynienia z astmą, nadwrażliwością, obniżoną odpornością czy atopowym zapaleniem skóry.

3. Na co można być uczulonym?
Należy stwierdzić, że niestety prawie na wszystko. Alergenem może być każda substancja, niezależnie od tego czy jest połykana, wdychana czy wstrzykiwana. Do najczęstszych alergeny zaliczamy:

Alergeny pokarmowe:

• białko jaja kurzego,
• cielęcina, wołowina,
• czekolada,
• leki (najbezpieczniejsze są te podawane doustne – gdyż w razie wystąpienia reakcji alergicznej najłatwiej je wyeliminować z organizmu),
• mleko krowie,
• orzechy, migdały,
• pomidory, soja, owoce cytrusowe,
• ryby, skorupiaki.

Alergeny wziewne:

• pierze,
• pyłki roślin,
• pyły w miejscu pracy,
• roztocza kurzu,
• sierść zwierzaków,
• wełna,
• zarodniki pleśni.

Alergeny kontaktowe:

• jady os, pszczół, żmij,
• kosmetyki,
• guziki,sztuczna biżuteria, monety, metalowe dodatki do ubrań-  zawierające chrom i nikiel,
• środki czystości.

4. Co może być przyczyną alergii?
Przyczyny są różne. Głównie bazuje się na predyspozycjach genetycznych połączonych z kontaktem z alergenem. Odczyn alergiczny może wywołać nawet niewielkie stężenie alergenu.

5. Czy alergię mogą powodować leki?
Niestety one również. To indywidualna skłonność do alergii decyduje czy w naszym przypadku wystąpi nadwrażliwość na daną substancję. Dlatego też, przeważnie na ulotce preparatu znajduje się informacja, że jest on przeciwwskazaniem jeżeli stwierdzono nadwrażliwości na lek.

Leki najczęściej uczulające to:

• anestetyki (substancje znieczulające)- np. lidokaina,
• antybiotyki- szczególnie penicyliny, także neomycyna,
• barbiturany (np. fenobarbital, tiopental),
• insulina,
• leki o budowie sulfonamidowej – diuretyki (np. furosemid),
• leki stosowane w reumatoidalnym zapaleniu stawów (np. sulfasalazyna),
• leki przeciwwirusowe (np. stosowana w leczeniu opryszczki tromantadyna),
• leki przeciwbakteryjne (np. sulfacetamid, sulfadiazyna),
• leki przeciwbólowe – szczególnie salicylany i ich pochodne (np. aspiryna),
• doustne leki przeciwcukrzycowe (np. glimepiryd, gliklazyd),
• leki przeciwdrgawkowe z grupy benzodiazepin (np. klonazepam),
• substancje dodatkowe stosowane jako konserwanty np. glutaminian sodu,
• środki kontrastowe podawane przy wykonywaniu badań TK, RTG.

6. Jak może objawiać się alergia?

Na skórze: może pojawić się pokrzywka, wysypka, zaczerwienienie, rumień, bąble na skórze, pieczenie, swędzenie bądź obrzęki.
Jeżeli chodzi o układ oddechowy można zaobserwować duszności, kaszel, świsty a nawet astmę.
Przewód pokarmowy może uraczyć nas biegunką i wymiotami, natomiast w kanale nosowo-łzowym dochodzi do obrzęku nosa, kataru siennego, nieżytu nosa, zapchanego nosa bądź zapalenia spojówek.

Do najgroźniejszych postaci alergii zalicza się wstrząs anafilaktyczny. Tego typu reakcja organizmu charakteryzuje się natychmiastowym niewydolnością krążeniową, oddechową i spadkiem ciśnienia. Z pewnością wymaga interwencji lekarskiej, ponieważ jest to stan zagrożenia życia.

7. Jakie schorzenia mają zwykle podłoże alergiczne?

• alergiczne choroby przewodu pokarmowego,
• atopowe zapalenie skóry,
• astma oskrzelowa,
• katar całoroczny i sezonowy,
• obrzęk Quink’ego,
• pokrzywka,
• skaza białkowa,
• wyprysk kontaktowy (egzema),
• wstrząs anafilaktyczny,
• zapalenie spojówek.

8. Marsz alergiczny – co to takiego?
Marszem alergicznym nazywa się zmiany manifestacji objawów alergicznych. Na przestrzeni lat, nasz organizm zaczyna nieco inaczej reagować na ten sam alergen. Marsz alergiczny polega na przechodzeniu z jednej alergii w kolejną. Przykładem może być niemowlak, u którego alergie rozpoczynają się od uczulenia na białko mleka krowiego. W tym momencie alergia będzie objawiać się bólami brzucha, biegunką, wymiotami. W okresie wczesno-szkolnym z tego samego powodu, dziecko może cierpieć na kaszel, duszności bądź wysypkę. U dziecka nastoletniego zaobserwujemy nieżyt, a gdy będzie już dorosły objawy mogą przyjąć charakter ataków astmy.

9. Skaza białkowa, czyli uczulenie na mleko.
Jeśli dziecko cierpi na skazę białkową oznacz to, że jest ono uczulone na mleko. Może być również tak, że pod pojęciem mleko, kryją się inne produkty mleczne. Przez skazę białkową   rozumiemy alergie pokarmowe niemowląt powodowane nietolerancją mleka.

Objawy skazy białkowej można dostrzec na skórze w postaci zaczerwienień, swędzących zmian na rączkach, nóżkach i buzi, zmiany mogą się sączyć. Mogą być także odczuwalne w postaci dolegliwości przewodu pokarmowego. W tym przypadku występują biegunki, kolki jelitowe i częste ulewanie. Zwykle takie zmiany spowodowane są uczuleniem na białko krowiego mleka. Dolegliwości mogą również zostać wywołane przez przyjmowaniem wraz z mlekiem matki nietolerowanych przez organizm dziecka składników diety rodzicielki.
Produkty najczęściej uczulające nazywa się mianem „wielkiej ósemki” . Zaliczamy do nich jajka, mleko krowie, ryby, orzeszki ziemne, orzechy (pistacje i migdały), pszenicę, soję i skorupiaki.  Jeżeli dziecko jest alergikiem, ważne aby matka karmiła go piersią co najmniej przez pół roku. Pokarm matki jest dla niemowlaka z problemami alergicznymi najkorzystniejszy.
Bardzo ważnym elementem jest wystrzeganie się przez matkę pokarmów, które mogą być przyczyną uczuleń malucha. Tak dieta nosi nazwę „diety eliminacyjnej”.  Również dziecko powinno odżywiać się według takiej diety. W celu jej ułożenia należy skonsultować się z lekarzem specjalistą, również dlatego aby uniknąć niedoborów żywieniowych. Nowe produkty w diecie dziecka, a w szczególności te podejrzane o możliwość uczulania należy wprowadzać pojedynczo wraz z zastosowaniem kilkudniowych odstępów.

Skaza białkowa zwykle samoistnie zanika przed 2 rokiem życia. Aby  oszczędzić dziecku dokuczliwych i przykrych dolegliwości, zaleca się stosowanie mieszanek mlekozastępczych wraz z dietą eliminacyjną. Są to tak zwane hydrolizaty serwatkowe, dostępne na receptę. Pośród nich, do godnych polecenia znajdziemy: ALFARE firmy Nestle oraz Bebilon Pepti1, Bebilon Pepti MCT i Bebilon Pepti2 – produkowane prze firmę Nutricia.

10. Zespól alergii jamy ustnej (OAS)
Dopiero niedawno, tego typu schorzenie zostało poznane i opisane. Jego przebieg opisano w dwóch etapach i występowaniu tylko pozornie odrębnych reakcji uczuleniowych. Tak naprawdę reakcje krzyżują się i wspólnie tworzą obraz choroby. W pierwszym etapie powstaje uczulenie na pyłek rośliny, najczęściej leszczyny, brzozy bądź olchy. Pełny obraz choroby rozwinie się dopiero po upływie kilku tygodni. W tym momencie osobie chorej zaczynają szkodzić jarzyny i owoce. Na tle uprzednio istniejącej alergii wziewnej powodowanej przez pyłki rozwija się alergia pokarmowa.
Głównym objawem OAS jest pokrzywka kontaktowa powstająca w miejscu, w którym alergen styka się ze skórą. W przypadku jarzyn i owoców cierpią ręce i wargi. Bardzo szybko objawy przenoszą się na całą jamę ustna, także język. Mogą pojawić się także duszności.

W naszym regionie do najgorzej tolerowanych owoców zaliczamy brzoskwinie i jabłko. Początkowo osoba chora jest uczulona tylko na produkty surowe a objawy pojawiają się przy jedzeniu a także wąchaniu i dotykaniu ich. Po pewnym czasie nawet produkty gotowane powodują nieprzyjemne objawy. Jaki jest związek pomiędzy dwoma rodzajami wyżej wymienionych alergii? Wszystko wynika z faktu, że białka zawarte w pyłkach roślin mają zbliżony chemizm do alergenów pokarmowych występujących w niektórych jarzynach i owocach.

11. Profilaktyka przeciwalergiczna.
Oczywiście bez wątpienia do najlepszej profilaktyki należy unikanie alergenu. Jednak jest to możliwe dopiero wtedy, gdy mamy zdiagnozowaną alergię na konkretny czynnik. Jest to jednoznaczne ze świadomością i unikaniem rzeczy drażniących nasz organizm. W momencie kiedy mamy do czynienia z alergią kontaktową bądź pokarmową nie jest to trudne. Wiemy co możemy jeść, dotykać a co nie. Problem pojawia się dopiero w momencie, gdy jesteśmy uczuleni np. na zarodniki grzybów czy pyłki roślin.

W rodzinach, w których występuje skłonność do ujawniania się alergii, zaleca się unikanie kontaktu z alergenami zwierząt domowych i roztoczami kurzu domowego. Tyczy się to szczególnie małych dzieci. Warto również rozważyć pozbycie się dywanów, tapicerowanych mebli, a także klimatyzacji. Zwierzęta również należą do niezbyt mile widzianych w domu alergika. Oczywistym istnieje potrzeba stosunkowo częstej wymiany pościeli, utrzymania czystości całego mieszkania a także odpowiedniej higieny osobistej.
Jako działanie profilaktyczne zaleca się zażywanie cynku. To właśnie on wspomaga walkę z alergenami i stymuluje naszą odporność. Jeżeli zbliża się okres pylenia roślin (na które jesteśmy uczuleni), warto zażywać wapno, najlepiej w połączeniu z kwercetyną i cynkiem. Jeśli nawet pojawią się objawy alergii to z pewnością nie będą one tak nasilone jak bez stosowania wyżej wymienionych środków. Jeżeli alergia dotyczy objawów skórnych warto stosować odpowiednie kosmetyki. Najlepiej sięgnąć po te do cery bardzo wrażliwej i skłonnej do alergii. Przykładowe firmy to FlosLek i AA.
Cierpiąc z powodu uczulenia na roztocza, można a nawet warto zaopatrzyć się w specjalne preparaty, urządzenia służące do zwalczania roztoczy. Na rynku dostępny jest specjalne aerozole, płyny do dywanów zwalczające roztocza i wkłady rozgrzewające. Takie urządzenie jest połączeniem prześcieradła i odpowiedniego dla niego wkładu rozgrzewającego, którego zadaniem jest redukcja liczby roztoczy dzięki zastosowaniu odpowiedniej tkaniny, z jakiej wytworzone jest produkt oraz podwyższonej temperaturze.

12. Jakie leki stosować, gdy pojawią się objawy?
Leczenie alergii należy do leczeń wielokierunkowych. Grupa lekarzy zajmująca się alergią to alergolodzy. To właśnie oni stosują schematy leczenia z wykorzystywaniem leków, najczęściej dostępnych wyłącznie na receptę. Oczywiście nie zawsze alergia jest tak nasilona, że wymaga wizyty u alergologa. Często stosuje się proste preparaty antyalergiczne, dostępne bez recepty. Do takich należą np.:

• Leki doustne zawierające cetyryzynę: Alerzina, Allertec WZF Letizen, Amertil Bio, Cetalergin Ten, Zyrtec UCB.
• Leki doustne zawierające loratadynę: Aleric, Loratadyna galena, Loratan Claritine SPE, Loratan Pro.
• Leki zwężające naczynia krwionośne (krople, kremy, żele, maści (do oczu/nosa)): Visine, Starazolin hydrobalance, Starazolin 0.05%, krople do oczu- Oculosan, krople do nosa- Berberil- Rhinophenazol, Betadrin.
• Preparaty do stosowania miejscowego z glikokortykosteroidami: maść Hydrocort 0,5%, Hydrocortisonum krem 0,5%.
• Preparaty z zawartością wapnia i cynku np.: Calcium Pliva z wit.C i cynkiem, Calcium Duo Alergo + kwercetyna, Calcium Alergo plus.

13. Zażywasz leki przeciw alergii? O czym musisz pamiętać…
Nawet leki stosowane w terapii do leczenia alergii również mogą wywołać nadwrażliwość. Jeżeli dojdzie do takiej sytuacji, lek należy odstawić a następnie udać się na konsultację lekarską.

Lek jak każdy, nawet przeciw alergii może powodować niepożądane skutki. A oto kilka przykładów. Niektóre leki antyhistaminowe (np. difenhydramina, klemastyna, cetyryzyna, loaratadyna) mogą powodować: obniżenie koncentracji, senność, uniemożliwia wykonywanie pracy na wysokościach czy pracy wymagającej skupienia, spowolnia reakcje podczas prowadzenia samochodu.

Leki obkurczające naczynia, stosowane miejscowo przez dłuższy niż zalecany mogą wywołać anemizację naczyń, co może doprowadzić do obumarcia tkanek.

Wcześniej wymienione glikokortykosteroidy – powinny być stosowane wyłącznie kiedy są niezbędne. Tego typu leki, stosowane w wysokich dawkach bądź  podawane długotrwale mogą wywołać zaburzenia gospodarki hormonalnej.

Przyjmowane leki, zbliżając się do zakończenia terapii należy odstawiać stopniowo. Szybkie zrezygnowanie z lekarstw może spowodować nawrót alergii z podwójna siłą.

14. W jaki sposób możemy rozpoznać na co mamy uczulenie?
Jednym z najprostszych sposobów jest obserwacja swojego organizmu. Należy zauważyć po  zastosowaniu jakich kosmetyków bądź zjedzeniu jakich pokarmów występują symptomy alergii. Jeśli alergia pojawia się o okresie pylenia, należy sprawdzić w jakim czasie kwitną konkretne rośliny. Jednak chyba najskuteczniejszą i sprawdzoną metodą, która pozwala dokładnie określić na jakie alergeny jesteśmy uczuleni jest wykonanie specjalistycznych testów alergologicznych. Tego typu testy obejmują badanie krwi, testy skórne oraz testy prowokacyjne.

15. Czy istnieje możliwość uwolnienia się a na zawsze od alergii?
Jest to wykonalne, jednak bardzo trudne. Wraz z wiekiem objawy alergii ulegają wygasaniu a czasami mogą całkowicie zniknąć. Jeżeli jest to możliwe powinno się wyeliminować  bądź ograniczyć kontakt z alergenami. Do najbardziej skutecznych metod walki z alergią zaliczamy immunoterapię swoistą – odczulanie.