Jak dobrze się odżywiać?
Jakie produkty kupować?
Już od dawna udowodniony został ścisły związek pomiędzy żywieniem a zdrowiem. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak wiele zależy od nas samych, od naszego wyboru sposobu żywienia, odpowiednich środków spożywczych, właściwego z nimi postępowania i przygotowania posiłków. Dlatego też przy zakupach należy kierować się nie tylko atrakcyjnością koloru, zapachu, estetyką opakowania lub łatwością przygotowywania produktu do spożycia, lecz przede wszystkim jego wartością odżywczą oraz bezpieczeństwem spożywania.
Wybór żywności powinien zależeć nie od ceny, ale przede wszystkim od jakości. Bardzo ważne jest, abyśmy zwracali uwagę na informacje znajdujące się na opakowaniu. Ustawa o znakowaniu środków spożywczych dokładnie określa zasady oznakowania każdego produktu. Kupując żywność warto znać nazwę producenta i skład artykułu. Ponadto w myśl ustawy artykuły spożywcze będą miały (a wiele już ma) podaną wartość odżywczą, czyli pełną informację o tym, co się w nich znajduje.
Co jeść a czego unikać?
Nie jest to bez znaczenia, zwłaszcza w dobie występowaniu wielu chorób cywilizacyjnych, w przypadku których profilaktyka i leczenie polegają m.in. na doborze właściwej diety. Naukowcy na całym świecie sugerują, iż pokarm powinien być jak najbardziej naturalny, bowiem wskutek przetwarzania żywności – np. rozdrabniania, rafinowania, konserwowania – często następuje poważna utrata cennych składników spożywczych. Zbyt dużo spożywamy pieczywa jasnego, które w dużej mierze jest pozbawione witamin, soli mineralnych i błonnika. Dlatego ważne jest, aby w codziennym pożywieniu znalazło się ciemne pieczywo lub gruboziarniste kasze. Zalecane jest także ograniczenie spożywania produktów i przetworów wędzonych, marynowanych i solonych. W mniejszych ilościach powinniśmy jadać: tłuste mięsa, mleko i jego przetwory o wysokiej zawartości tłuszczu, jaja oraz cukier i słodycze. Również warto zmniejszyć w naszej diecie udział tłuszczów zwierzęcych na korzyść roślinnych, których jednak także nie możemy jeść w nadmiarze.
Jakie są skutki złego odżywiania się?
Do powszechnych błędów żywieniowych zalicza się właśnie zwiększone spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego, z dużym udziałem tłuszczów zwierzęcych oraz produktów węglowodanowych, a zwłaszcza cukru oraz przetworów mącznych niskiego przemiału. Poza tym – zbyt mały udział w codziennej diecie tłuszcze % nienasyconych (których znaczne bogactwo znajduje się w olejach roślinnych), przetworów mącznych wysokiego przemiału (razowe pieczywo, grube kasze) oraz nieprzetworzonych owoców i warzyw.
Efekty takiego żywienia nie każą na siebie długo czekać. Wyrażają się one częstszym występowaniem chorób cywilizacyjnych, takich jak: miażdżyca, zawały serca, cukrzyca, otyłość, nowotwory.
Trwałość produktu a jego zdatność do spożycia.
Nie bez znaczenia jest także obecność substancji dodatkowych w żywności. Często jest ona wzbogacana w środki konserwujące, smakowe, zapachowe, itp. Stosowanie niektórych z nich wzbudza wiele kontrowersji. Uzasadnieniem ich stosowania jest ułatwienie przebiegu procesu technologicznego, a także przyzwyczajenia konsumentów. Pełnią one wiele ważnych funkcji w przetwórstwie żywności, m. in. przedłużają trwałość, poprawiają barwę, smak produktu. Na całym świecie dąży się do maksymalnego zmniejszenia ilości substancji dodatkowych, bowiem z punktu widzenia oceny zdrowotności żywności i w świetle dotychczasowych badań, każdy chemiczny związek obcy, celowo dodawany do żywności, może oddziaływać szkodliwie bezpośrednio lub pośrednio w jakimś określonym czasie. Na opakowaniu środka spożywczego powinna być umieszczona również data określająca jego trwałość. Środki spożywcze (oprócz nie rozdrobnionych i nie pokrojonych owoców, warzyw, ziemniaków, win, winiaków, miodów pitnych, napojów o zawartości objętościowej 10% alkoholu, cukru, octu, soli) powinno się znakować datą minimalnej trwałości lub terminem przydatności do spożycia. Niektóre należy znakować wyłącznie terminem przydatności do spożycia. Są to: środki spożywcze nietrwałe mikrobiologiczne, łatwo psujące się, a także dietetyczne oraz przeznaczone da niemowląt i dzieci do lat trzech. Ponieważ wiele osób ma wątpliwości, czym różni się „termin przydatności do spożycia” od daty minimalnej trwałości”, wyjaśniamy więc te pojęcia. Termin przydatności do spożycia to termin, po upływie którego artykuł trać swe walory i nie powinien być przeznaczony do obrotu. Zaś data minimalnej trwałości to data, do której prawidłowo przechowywany środek spożywczy zachowuje pełne właściwości jakościowe i zdrowotne. Jeżeli wskutek właściwego przechowywania nie uległ zmianie jego wygląd ani zapach, można go nadal spożywać także należy pamiętać, że taki produkt trzeba jak najszybciej zużyć. Stąd handlowcy w wielu krajach, jeszcze upływem tego terminu, obniżają cenę, żeby zachęcić klientów, a tym samym pozbyć się kłopotliwego towaru.
Hipokrates: „Lekarstwem Twoim ma być pokarm.”
Przechowywanie pożywienia i warunki sprzedaży
Warunki przechowywania są bardzo istotne, gdyż nich w dużej mierze zależy jakość produktów spożywczych. Dlatego też powinniśmy większą uwagę zwracać na miejsce, w którym robimy zakupy oraz panujące w warunki sprzedaży. Szczególnie ważne są warunki higieniczne. Zwłaszcza mięso, ryby, mleko i jego przetwory są duktami bardzo łatwo psującymi się. Podczas niewłaściwego przechowywania żywności rozwojowi mikroflory może również towarzyszyć pojawienie się związków chemicznych zagrażających zdrowiu, a nawet życiu człowieka. Unikajmy więc nieświeżych artykułów spożywczych, które często kuszą atrakcyjnie niższą ceną. Na przykład w przypadku zbyt długo przechowywanych, zwiędłych często warzyw następuje rozwój mikroorganizmów, zwiększa się w nich zawartość azotanów i azotynów, związków niebezpiecznych dla zdrowia człowieka. Ponadto pamiętajmy o zasadzie, iż produkty mrożone należy rozmrażać bezpośrednio przed spożyciem, a raz już rozmrożone – nie mogą być zamrożone ponownie, lecz jak najszybciej poddane obróbce kulinarnej. Dlatego też dla bezpieczeństwa i troski o własne zdrowie warto kupić żywność w sklepie, w którym zapewniono sprzedawanym i przechowywanym artykułom spożywczym właściwe warunki. Znakowanie środka spożywczego nie powinno wprowadzać konsumenta w błąd tekstem lub rysunkiem, przypisującym produktowi działanie albo właściwości, których nie posiada. Nazwa handlowa umieszczona na opakowaniu produktu m. in. nie może zawierać takich określeń jak: „zdrowy”, „bezpieczny”, itp. Nie powinna być nazwą fantazyjną, nie mającą związku z zawartością opakowania. Zbytnio ostatnio szafuje się różnymi nazwami, np. często spotykane jest określenie „ekologiczny”. Na to hasło powołuje się wiele firm, organizacji, instytucji. Wszyscy zdajemy sobie sprawę z negatywnego wpływu rozwoju cywilizacyjnego, związanego z zanieczyszczeniem środowiska, który wywołuje wiele niekorzystnych następstw w organizmie człowieka. Pojawiają się wciąż nowe schorzenia, z którymi współczesna medycyna nie może sobie poradzić. Specjaliści z wielu dziedzin stwierdzili, iż najlepszym i najradykalniejszym wskaźnikiem zanieczyszczeń środowiska jest żywność. Stan środowiska determinuje więc jakość zdrowotną żywności. Rozwój przemysłu i towarzysząca najczęściej temu emisja różnorodnych zanieczyszczeń, intensyfikacja produkcji roślinnej, której z kolei towarzyszy stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, a także wzmożone nawożenie mineralne, przyczyniają się w znacznym stopniu do zanieczyszczenia środowiska. Surowce spożywcze, zarówno roślinne i zwierzęce, uzyskiwane z zanieczyszczonego środowiska, nie są, niestety, wolne od wielu związków chemicznych, szkodliwych albo wręcz trujących dla człowieka. Wymienić tutaj można np. chloroorganiczne i fosforoorganiczne pestycydy, polichlorowane difenyle, azotany i azotyny oraz metale ciężkie, takie jak m. in. kadm, rtęć, ołów. Zanieczyszczenia chemiczne przenikają za pośrednictwem wody, powietrza i gleby do surowców roślinnych i zwierzęcych. Dlatego istotne jest właściwe postępowanie z żywnością od chwili wyprodukowania lub od zakupu, aż do spożycia. Dokładne dane o stopniu zanieczyszczenia żywności i tendencje pogarszania się tego stanu są wystarczającym dowodem potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzi za pośrednictwem skażenia żywności. Stąd też coraz częściej zwraca się uwagę na zależność między sposobem wytwarzania w rolnictwie a jakością żywności.
